Lời Tác Giả: Tôi vừa nhận được lá thư của kỷ sư Nguyễn Ngọc H., một sinh viên cũ của tôi tại Sài Gòn kể về người bạn gái cùng quê Châu Thành, Tây Ninh đã lấy chồng Đài Loan cách đây 7 năm. Bấy lâu nay, anh ta cứ tưởng cô ấy đã được sống trong hạnh phúc với người chồng Đài. Ai ngờ vừa rồi, khi về thăm quê ghé nhà ba má cô bạn gái, anh ta mới được gia đình cho xem bức thư cô ấy vừa gửi về nói rõ tình trạng khốn khổ của cô đã phải chịu đựng người chồng vũ phu tại Đài Loan hơn 7 năm qua. Sau khi được ba má của cô gái xác nhận đó là sự thật, anh ta vô cùng sửng sốt nên đã kể cho tôi câu chuyện này qua lá thư đó. Tôi xin phép được chép bức thư ra thành văn vần và xin được trân trọng gửi tới quí vị độc giả gần xa để mong được sự sẻ chia của quí vị nhân dịp Tết Quý Tỵ.
2013/01/13
Những phát ngôn “khủng” nhất năm 2012
Văn Quang
Nhân dịp cuối năm, khá nhiều cơ quan lớn nhỏ VN làm tổng kết rất "hoành tráng". Theo lệnh tiết kiệm nên những mục tiệc tùng được giới hạn bớt, nhưng đấy là đứng về phía cơ quan, còn chuyện các quan chức liên hoan riêng theo từng nhóm là chuyện khác, chẳng ai kiểm tra được. Thôi thì "quên nó đi".
Ở một số cơ quan cờ quạt treo tưng bừng cho ra vẻ có "hội nghị tổng kết" chứ chẳng lẽ để nó im lìm như những ngày thường cũng "khó coi". Trong chương trình nghị sự, chắc chắn là phải có mục kiểm điểm thành tích, lại ưu điểm trước, khuyết điểm sau. Phần ưu điểm của địa phương nhà bao giờ cũng lẫy lừng chiếm gần hết phần thuyết trình của ông chủ tịch. Phần khuyết điểm, tồn tại khiêm nhường vì lý do chủ quan khách quan lơ mơ cho phải phép. Rồi "phương hướng nhiệm vụ năm sau" lại tràng giang đại hải với những "quyết tâm" "quyết sách" mới mà không mới, cũ mà không cũ. Rồi vỗ tay, rồi hoan hỉ đón chào Năm Mới. Vui ra phết.
Trong khi đó một vài tờ báo lại oái oăm, tổng kết toàn chuyện "khủng" trong năm. Tất nhiên những chuyện đó được chọn lọc trong số rất nhiều chuyện "khủng" đã từng xảy ra. Chuyện gần nhất và mới nhất phải kể đến chuyện hai Bộ trưởng đích thân đi kiểm tra an toàn thực phẩm tại chợ Đồng Xuân. Các vị này hết lòng lo cho sức khỏe của nhân dân, đây là một hành động "thực tế" phải được nhân dân hoan nghênh. Nhưng tiếc thay, những điều xảy ra hoàn toàn ngược lại.
Các bộ trưởng kiểm tra những gì, kết quả ra sao?
Lâu nay nghe báo chí và các đài phát thanh truyền hình báo động về tình trạng an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) trong cả nước rất nguy hại. Hầu như không có thứ nào không có độc. Từ mớ rau đến thịt gà thịt heo, từ các món phụ gia đến bánh kẹo đều bị pha trộn màu mè độc hại. Chưa nói đến các mặt hàng giả, hàng nhái từ Trung Quốc xâm nhập bằng mọi cách đánh lừa người tiêu dùng. Người dân kêu ca và ngộ độc không ít.
Hai Bộ trưởng đi kiểm tra hàng hóa tại chợ Đồng Xuân - Hà Nội
Nóng lòng vì tình trạng này, sáng 5-1-2013 vừa qua, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến và Bộ trưởng Bộ Nông Nghiệp Phát Triển Nông Thôn (NN-PTNT) Cao Đức Phát cùng dẫn đầu đoàn đi kiểm tra công tác an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) tại chợ Đồng Xuân - chợ đầu mối lớn nhất Hà Nội.
Hai bộ trưởng đã đến các khu bán hàng khô, bánh kẹo, hàng tươi sống và phụ gia thực phẩm yêu cầu lấy mẫu tương ớt, bóng bì, màu điều, tôm nõn khô, tôm sú tươi… để kiểm tra nhanh và chuyển mẫu về Viện Kiểm nghiệm ATVSTP.
Kết quả kiểm tra tại chỗ cho thấy sản phẩm tương ớt và hạt điều âm tính với phẩm màu, bánh đa nem âm tính với hàn the. Theo một số tiểu thương, đây là lần đầu tiên họ được chứng kiến một đoàn kiểm tra có nhiều lãnh đạo nnhư thế này. Đúng là "hoan hỉ" thật.
Tiếp đó, đoàn đã đến cơ sở chuyên sản xuất và kinh doanh giò chả, bánh chưng, thịt bò khô, lạp xưởng, ruốc thịt heo Quốc Hương ở phố Hàng Bông, quận Hoàn Kiếm - Hà Nội. Kiểm tra nhanh các chỉ số hàn the, formol, phẩm màu công nghiệp một số sản phẩm ở đây đều cho kết quả âm tính.
Trước đó, trong buổi sáng cùng ngày, đoàn do bộ trưởng Bộ Y tế dẫn đầu đã kiểm tra công tác ATVSTP tại Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P. Tại cơ sở này, đoàn cũng ghi nhận đã tuân thủ tốt các quy định về ATVSTP.
Tóm lại trong suốt thời gian kiểm tra đủ mọi mặt hàng, cả hai vị Bộ trưởng và "phái đoàn kiểm tra" không tìm ra bất cứ một dấu vết nào về sự độc hại trong các món thực phẩm. Xem truyền hình thấy các cụ trong đoàn và mấy bà bán hàng ở chợ vỗ tay quá trời, hỉ hả nhìn nhau tươi rói.
Ai nói láo ăn tiền?
Như thế té ra lâu nay mấy anh báo chí truyền thanh truyền hình loan tin "bố láo" chăng? Mấy chị bán hàng được thể khoa trương ầm ỹ:
"Nhà báo nói láo ăn tiền" là trúng ngay boong rồi. Có tới 2 Bộ trưởng và cả một phái đoàn hùng hậu đi kiểm tra đấy nhé. Có cái gì độc hại đâu! Chúng tôi làm ăn đàng hoàng mà, chỉ có các ông vu oan giá họa thôi".
Nhưng người dân thì khác. Không ai tin vào cái sự kiểm tra này. Bởi chưa đi kiểm tra, dân bán hàng đã biết ngày giờ các vị đến và còn có thể biết kiểm tra những loại hàng nào. Tất nhiên mấy bà bán hàng chỉ đưa "hàng mẫu" ra cho phái đoàn kiểm tra. Còn bao nhiêu hàng "đểu", hàng giả, hàng có độc được giấu kỹ. Các quan đi rồi lại lôi ra bày bán. Thực phẩm bẩn vẫn tràn lan ở chợ, người tiêu dùng phải nhắm mắt ăn liều vì chẳng còn sự lựa chọn nào khác. Vậy thì ai "nói láo ăn tiền"? Để chứng minh thực tế hơn, mời bạn đọc những phê phán thật nhất của người dân.
Hãy thôi biểu diễn màn cưỡi ngựa xem hoa
Nhìn thấy những hình ảnh "hoành tráng" của Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến và Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Cao Đức Phát kiểm tra thực phẩm tại các chợ ở Hà Nội, nhiều bạn đọc ngỡ ngàng.
Bạn đọc Hoàng Khắc Kha nhận xét:
- "Đi kiểm tra mà rần rần như đi lễ hội như vậy thì làm sao mà phát hiện thực phẩm không an toàn? Sao các vị không thử tìm hiểu xem người dân hàng ngày sinh sống, ăn uống ra sao?".
Trước những hình ảnh kiểm tra nhanh không phát hiện thực phẩm không an toàn, cả đoàn kiểm tra vỗ tay tán thưởng trên truyền hình, bạn đọc Hữu Luân bày tỏ:
- "Quá biểu diễn! Đoàn đi kiểm tra có báo trước không? Cách kiểm tra như vầy là một kiểu hình thức, thông báo cho báo chí đến phỏng vấn chụp hình rồi loan báo: "Chúng tôi có đi kiểm tra thực tế đây, cách kiểm tra như vậy thì tốt đẹp rồi...".
Bạn Teddy tiết lộ thêm:
- "Năm nào chả vậy, cứ năm hết tết đến thì nào là CA Phường, quản lý thị trường, phòng cháy chữa cháy... tấp nập hỏi thăm các công ty trên địa bàn. Mục đích cũng chỉ là thu đủ số phong bì về tiêu tết. Ngày trước ở một số phường còn làm hẳn cái công văn. Năm nay hoành tráng hơn, có cả đoàn cán bộ rất to đi...".
Mang bày hàng toàn những "cử tri mẫu", hàng mẫu
Bạn Vĩnh nêu một cảnh mắt thấy tai nghe:
- "Các vị chỉ cưỡi ngựa xem hoa thôi, nhà tôi tại một chợ nhỏ nên rất dễ phát hiện người bán tẩm hóa chất vào thực phẩm chín, tươi sống như các loại dưa chua tẩm bằng chất bột màu trắng pha vào nước, cá biển tẩm phân u rê, thịt sống thì hàn the....chẳng thấy ai kiểm tra cho nên họ an toàn mà bán..."
Chán nản với cách làm này, bạn đọc Quang Vinh phân tích:
- "Không riêng gì kiểm tra thực phẩm mà bất cứ việc gì khi có đoàn cán bộ lớn đến thì địa phương, cơ quan liên quan được thông báo rầm rộ. Đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri thì địa phương chọn lọc "cử tri mẫu". Công an kiểm tra lấn chiếm lòng lề đường thì bà con buôn bán được báo trước dọn dẹp cho vừa mắt. Kiểm tra trường học thì học sinh được học trước bài và thực tập để "giơ tay thẳng hay giơ tay cong"... Cái bệnh hình thức đã ăn sâu vào mọi lĩnh vực, mọi hoạt động. Người dân ai cũng biết nên đâu thể "lòe" mãi được. Hãy gắng làm việc gì thực chất đừng cố đóng kịch làm gì".
Điều đáng lo ngại là trước "thành công" của chuyến vi hành này, nhiều người dân sẽ không còn đề phòng với nguồn thực phẩm tại các chợ. Vẫn có người tin vào những cuộc kiểm tra "nghiêm khắc" của các cấp "lãnh đạo" bởi không dám tin vào những ông quản lý thị trường, những ông có nhiệm vụ kiểm soát thực phẩm hàng ngày ở các chợ. Kết quả là người dân lãnh đủ.
Và những phát ngôn "khủng" của chính khách VN
Vào dịp cuối năm này, tờ báo Tiền Phong xuất bản tại VN đã đề cử "10 phát ngôn siêu ấn tượng của quan chức Việt Nam". Báo này viết:
"Năm 2012 chính thức qua đi, nhưng nhiều phát ngôn "siêu ấn tượng" của các nhà lãnh đạo Việt Nam vẫn còn đọng lại trong lòng dư luận.
Tầm ảnh hưởng của những phát ngôn đó đã vượt qua mốc thời gian, không gian mà có thể người phát ngôn cũng khó thể hình dung được, nó cũng thể hiện phần nổi những vấn đề kinh tế, xã hội, y tế tồn tại nổi cộm trong năm qua."
Tôi chỉ xin chọn lọc lại một nửa trong số 10 phát ngôn "siêu ấn tượng" đó cũng đủ để bạn đọc bàn luận dài dài trong lúc trà dư tửu hậu cao hứng đón xuân.
1- Ngây thơ thật chứ không phải "ngây thơ cụ"
Trước hết xin bàn đến phát ngôn của bà Bộ trưởng bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến. Cái máu của tôi vẫn vậy, cứ thấy "người đẹp" phát ngôn là đọc trước cái đã. Dù có là chức tước gì chăng nữa, bà vẫn là "liền bà" và lại là "liền bà đẹp" nữa mới chết chứ. Thế thì tội gì không xem trước.
Bộ trưởng bộ Y Tế Nguyễn Thị Kim Tiến
Thật ra lời phát ngôn này tôi đã đọc trong bài tường thuật về phiên trả lời chất vấn ngày 14-11-2012 tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội VN khóa XIII. Bà Bộ trưởng đưa ra giải pháp hạn chế tiêu cực trong bệnh viện và nâng cao y đức lương y một lời yêu cầu bất hủ:
"Bệnh nhân và người nhà hãy dứt khoát không đưa phong bì và nếu thấy bác sĩ, điều dưỡng nào nhận thì chụp ảnh, gửi cho chúng tôi".
Một giải pháp coi như "mission impossible", ngay cả các điệp viên cũng khó thực hiện được chứ nói gì đến người dân. Làm sao chụp được ảnh mấy ông bác sĩ nhận phong bì của bệnh nhân đây? Có nhận cũng phải nhận kín đáo như các quan nhận tiền hối lộ, tiền lót tay dưới gầm bàn hoặc đưa cho vợ con quan, coi như đây là hành động "tối mật" chứ khơi khơi đứng giữa bệnh viện mà nhận phong bì hối lộ sao, thưa bà Bộ Trưởng? Dư luận râm ran phê phán gay gắt, cho là giải pháp không tưởng. Nhưng tôi thì hơi khác một tí. Tôi cho là lời phát ngôn "hơi bị ngây thơ".
Cái số tôi thường gặp một số người đẹp, nhưng mấy bà ấy "khôn như Khổng Minh, tinh như Tào Tháo", chẳng bà nào chịu "ngây thơ" một tí cho nhà cháu nhờ. Thế nên tôi lại thấy… hơi thích những người đàn bà đẹp có vẻ ngây thơ như thế này. Chắc nhiều nam độc giả cũng có ý thích đó như tôi nhưng "chả dám" nói ra mà thôi. Tôi cam đoan đây không phải là "ngây thơ cụ", tức giả vờ ngây thơ cho duyên dáng thôi. Đây là sự ngây thơ rất thành thật vì phát biểu trước Quốc Hội kia mà. Còn lâu bạn mới gặp được một người đẹp ngây thơ như thế.
2- Viết sách quân sử hay viết binh pháp thay Tôn Tử?
Là dân "nhà banh", cái máu lính vẫn còn trong tôi nên tôi chọn một vị viết sách quân sự hay nhất đứng hàng thứ hai trong số những phát ngôn gây sốc nặng trong năm 2012. Đó là phát ngôn của ông Đại tá chỉ huy "trận đánh" để cưỡng chế đầm của vợ chồng ông Đoàn Văn Vươn. Có lẽ chưa bạn đọc nào quên vụ này, đến nay còn nhiều ông tham dự "trận đánh" đó bị đưa ra tòa.
Giám đốc CA TP Hải Phòng Đại tá Đỗ Hữu Ca
Ngày 8-1, trả lời phỏng vấn báo chí về vụ việc cưỡng chế đầm của ông Đoàn Văn Vươn, Đại tá Đỗ Hữu Ca, Giám đốc Công an TP. Hải Phòng cho rằng: "Vụ việc hôm ấy tuy bắt không được nhưng trấn áp được đối tượng. Phải nói rằng việc hiệp đồng tác chiến cực kỳ hay. Tôi bảo, không có cuộc diễn tập nào thành công bằng cuộc diễn tập lần này. Một là, anh em cơ động dùng thuyền để tiếp cận là chưa có bao giờ trong giáo án, đã phải dùng thuyền nan để chèo vào, bí mật áp sát mục tiêu đấy. Đánh mũi trực diện nghi binh ra làm sao. Rồi là tác chiến vòng ngoài, vòng trong thế nào. Tôi nghĩ là rất hay, có thể viết thành sách. Tôi nói với các đồng chí Thường trực rằng đây không phải kế hoạch tập trận nhưng đúng là phải rút kinh nghiệm, cái này nó rất là hay, có sự kết hợp giữa địa phương, giữa công an, quân đội, biên phòng rất là đẹp…"
Chả biết bao giờ tác giả Đỗ Hữu Ca mới viết thành sách dạy cách đánh trận vào nhà dân tuyệt cú mèo như thế để nước VN có thêm một cuốn binh pháp mới lừng danh thiên hạ? Theo ông thì từ cổ chí kim những chiến thuật… cực kỳ hay ấy "chưa bao giờ có trong giáo án", tức là chưa có sách vở quân sự nào dạy. Sách của ông hẳn là hơn binh pháp Tôn Tử nhiều vì Tôn Tử chỉ biết dạy cách dụng binh lấy ít thắng nhiều, lấy nhu thắng cương chứ không biết dạy cách dụng binh lấy nhiều đánh ít, lấy mạnh thắng yếu, đánh trực diện vào nhà dân. Chắc là sách của tác giả Đỗ Hữu Ca "vừa bán vừa… nghe chửi" cũng đắt hàng.
3- Bao giờ ông Thống Đốc đi nhận giải Nobel?
Là dân "viết lách lăng nhăng" nên nghe tới giải Nobel là tôi khoái rồi, nhưng nếu tôi tơ tưởng mình nhận được giải Nobel, chắc chắn bạn bè và bạn đọc cũng như ngay trong gia đình tôi, từ anh em chú bác đến họ nội ngoại xa gần cho tôi là thằng điên nặng, cần phải tránh xa kẻo có ngày nó đốt nhà. Thế nên khi nghe ông Thống Đốc Ngân Hàng Nhà Nước VN Nguyễn Văn Bình nói đến nhận một nửa giải Nobel là tôi hoa mắt đọc liền.
Ngày 13-11, trả lời chất vấn của đại biểu Trần Du Lịch về sự điều hành kém cỏi của ngành ngân hàng trong mục tiêu kiềm chế lạm phát, duy trì tăng trưởng, ổn định tỷ giá và câu chuyện quản lý vàng (tại kỳ họp thứ IV quốc hội khóa XIII), Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình cho rằng: "Người ta tìm ra bộ ba bất khả thi giữa tăng trưởng, lạm phát và tỷ giá, ông đó được quốc tế cho giải thưởng Nobel. Vậy mà hiện nay chúng ta phải vừa làm sao kiềm chế được lạm phát mà vẫn phải tăng trưởng. Tôi đã có lần nói đùa với Chủ tịch quốc hội là em chỉ cần nửa giải thưởng Nobel cũng được, nếu em làm được một trong hai".
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước VN Nguyễn Văn Bình
May quá, cuối cùng hóa ra ông Thống Đốc nói đùa. Nhận nửa giải Nobel, còn một nửa để cho ai đây, ông Thống Đốc? Thôi thì, nếu được, ông cứ nhận cả đi cho dân giàu nước mạnh, ông cũng giàu có phải sướng hơn không? Về nhà nghỉ khỏe, tội gì cứ phải tối ngày đi "căn me" mấy anh ngân hàng lách lãi suất, mấy anh buôn bán vàng lậu, vàng không "chính hãng" SJC? Ông có đi lãnh giải cho tôi đi ké xem nó ra làm sao, ông nhé!
4- Bộ ngành trung ương sẽ nhịn đói khi đến Bắc Trà My
Động đất Thủy điện sông Tranh 2 được nhiều báo bình chọn là một trong sự kiện tốn nhiều giấy mực báo chí và là một trong 10 sự kiện nổi bật năm 2012. Nay động đất lớn mai động đất nhỏ làm người dân hoảng sợ. Nhiều phái đoàn cao cấp đến tận nơi quan sát và tìm biện pháp chống đỡ. Điều này làm phiền các quan chức của huyện không ít. Sáng ra tiếp phái đoàn của Bộ này, chiều đứng nghênh đón phài đoàn của Bộ kia. Mất thì giờ!
Cho nên ngày 20/11, UBND tỉnh Quảng Nam tổ chức họp nghe báo cáo các vấn đề liên quan đến tái định cư các dự án thủy điện trên địa bàn tỉnh.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My, khẳng định: "Hôm nay, huyện nêu quan điểm khẳng định nếu các sở ban ngành của tỉnh lên khảo sát, kiểm tra tình hình của người dân thì huyện sẽ tiếp, còn các đoàn của Bộ, ngành trung ương vào huyện sẽ không tiếp nữa. Thời gian qua, mỗi lần động đất mạnh thì các đoàn này, đoàn nọ vào nhưng chẳng giải quyết được vấn đề gì, động đất thì càng ngày càng mạnh. Từ nay, thời gian đó huyện sẽ dành giải quyết công việc của địa phương thay vì tiếp đón các đoàn" !
Ông Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My
Thế là các phái đoàn trung ương đến Trà My sẽ phải nhịn đói nhịn khát bởi các cụ "chẳng làm được gì" cho bớt động đất. Tiếc rằng các cụ trong đoàn không phải là những ông thần đất, thần đèn, có khi cái bằng đại học cũng là "dỏm" nên không làm được gì là chuyện tất nhiên. Lỗi tại các cụ trong phái đoàn. Cho nhịn đói nhăn răng là hết đến, cái quyết định của ông Phó chủ tịch UBND Bắc Trà My chắc chắn sẽ có hiệu quả, đáng làm gương cho các địa phương khác.
Chỉ sợ Ủy Ban nói thì hăng lắm, nhưng cứ động nghe có phái đoàn trung ương tới lại mũ áo chỉnh tề, chuẩn bị sẵn cơm bưng nước rót, chỗ ngủ tối tân mát mẻ cho các thượng khách. Bởi tương lai của cái Ủy Ban Huyện tùy thuộc vào các "đàn anh" cấp trên. Không ra đón, không có chương trình kế hoạch đàng hoàng có thể bị về vườn như chơi. Có lẽ ông Phó Chủ Tịch phải nghĩ lại ông ạ. Dại gì, thời buổi này chạy vào công chức còm còn mất ít nhất 100 triệu, chạy vào chức của ông tốn kém của núi đấy chứ ít sao. Sách có câu "quân tử nói đi là quân tử dại, quân tử nói lại là quân tử khôn". Ông cứ nói lại là các bác trung ương đến, chúng em sẽ tiếp đãi ra trò, nói nhỏ thôi cũng được.
Thưa bạn đọc, tờ báo Tiền Phong "đề cử" đến 10 phát ngôn siêu ấn tượng trong năm, nhưng tôi chỉ xin bàn đến 4 câu, tức là gần một nửa để bạn đọc mua vui cũng đủ. Nói nhiều sợ bạn đọc mắc nghẹn vì kinh ngạc./.
Văn Quang - Viết từ Sài Gòn, ngày 11.01.2013
Văn Quang - Viết từ Sài Gòn, ngày 11.01.2013
2013/01/06
Thế Nào Là Tiếng Việt Trong Sáng?
Đào Văn Bình
Chữ viết và tiếng nói là phương tiện truyền đạt giữa con người và con người. Loài vật chắc cũng có tiếng nói qua những âm thanh như: hót, kêu, gầm, hú, sủa… để truyền đạt cho nhau nhưng loài vật không có chữ viết. Con người do trí thông minh, do bản năng tiến hóa, lại có ý thức, sau khi sáng tạo ra chữ viết, lần hồi biết tổng hợp, gọt giũa để biến thành văn chương. Còn tiếng nói cũng cải tiến không ngừng. Ngôn ngữ đi như bóng với hình với văn chương, từ thô thiển trở thành thanh tao, từ thẳng thừng trở nên bóng bẩy, từ thô lỗ trở nên ý nhị. Có thể nói văn chương càng phát triển bao nhiêu thì ngôn ngữ càng đẹp bấy nhiêu. Tư tưởng càng phát triển bao nhiêu thì văn chương và ngôn ngữ càng phong phú bấy nhiêu.
Thế nhưng muốn nắm bắt được tinh hoa ngôn ngữ của dân tộc dứt khoát là phải có giáo dục. Một đứa trẻ không được đi học vẫn nói được, nói liến thoắng đủ điều nhưng không viết được và chắc chắn ngôn ngữ rất nghèo nàn và thường mang âm hưởng "chợ đời" chứ không có những ngôn từ của một đứa trẻ được cắp sách đến trường mà ngày xưa gọi là "cửa Khổng sân Trình". Không những phải học hết Lớp 12 phổ thông mà còn phải bước lên đại học nữa. Một người không thế có tiếng Việt phong phú nếu không học qua các bộ môn như lịch sử, triết học, tôn giáo, luật học, kinh tế học, tâm lý học, chính trị học, xã hội học, nhân chủng học, khảo cổ học, kiến thức về quân sự, ngoại giao... và ít nhất cũng phải biết qua các tác phẩm văn chương lớn của đất nước - cổ cũng như kim. Chỉ cần dành chút ít thời giờ đọc và nhớ ba tác phẩm như Kiều, Cung Oán Ngâm Khúc và Chinh Phụ Ngâm thôi thỉ vốn Việt Ngữ của chúng ta cũng đã phong phú thêm biết là bao nhiêu.
Viết thì ai cũng có thể viết được. Nói thì ai cũng nói được nhưng xin nhớ cho trong bất kỳ quốc gia nào cũng có hai loại: Ngôn ngữ thượng lưu và ngôn ngữ bình dân; văn chương bác học và chương bình dân.
-Ngôn ngữ thượng lưu là lời nói văn vẻ, ý nhị, nhẹ nhàng, lễ độ, dễ nghe, thâm thúy. Còn ngôn ngữ bình dân không phải là xấu, chân tình nhưng mộc mạc, thường thì cọc cằn, thô lỗ và không giữ gìn ý tứ.
-Văn chương bác học là văn chương cầu kỳ, gọt giũa, xử dụng nhiều ẩn dụ, điển tích. Còn văn chương bình dân không cầu kỳ, nghe là hiểu ngay không cần phải suy nghĩ nhiều. Có một điểm chung là dù loại văn chương hay ngôn ngữ nào đi nữa thì nó cũng phải trong sáng, thông dụng và dễ hiểu.
Theo dòng lịch sử, dân tộc ta đã tiếp nhận nhiều nền văn hóa bên ngoài du nhập vào. Trải qua 1000 năm Bắc Thuộc, tổ tiên chúng ta đã không để mất gốc - mà Việt hóa tinh hoa của học thuật, ngôn ngữ Trung Hoa, biến nó thành tiếng Hán-Việt khiến tiếng Việt trở nên phong phú. Rồi thì 100 thuộc Pháp, cha ông chúng ta cũng không để tiếng Việt bị lai căng. Dựa vào tinh hoa của nền văn chương Pháp, từ đó giản dị hóa, trong sáng hóa tiếng Việt. Còn ngày hôm nay, văn hóa Mỹ không vào Việt Nam bằng các tác phẩm văn chương, học thuật mà bằng đồng đô-la, Cola Cola, trò chơi (Games), phim ảnh gợi tình, bạo lực và bắn giết. Sách vở du nhập vào không phải là các tác phẩm văn học, học thuật tư tưởng lớn mà là các tạp chí về sắc đẹp, thời trang, son phấn, nước hoa, quần áo lót v.v.. tràn vào như thác lũ. Qua thương mại, qua các trang điện tử, quảng cáo và giải trí cùng với sự bùng nổ của kỹ nghệ truyền thông, tiếng Việt có nguy cơ trở nên một thứ lai căng hổ lốn trong chớp nhoáng. Xin nhớ cho văn hóa Mỹ là một nền văn hóa áp đảo bởi vì nó là một nền văn hóa tiêu thụ đánh ngay vào thị hiếu cấp thời của con người cho nên các quốc gia chậm tiến nghèo khổ không sao cưỡng lại được. Trước nguy cơ đó đã nảy ra tiếng kêu cứu về tiếng Việt trong sáng.
Nói về tiếng Việt trong sáng thì dễ nhưng nội dung của "tiếng Việt trong sáng" là gì? Theo thiển ý, sự trong sáng của tiếng Việt bao gồm nhiều yếu tố như:
- Không lai căng tức không chen tiếng Tây, tiếng Mỹ vào.
- Không tối nghĩa.
- Không gây hiểu lầm.
- Giản dị. (không cầu kỳ, rắc rối)
- Lịch sự, thanh tao.
Trong khi chúng ta chưa có viện hàn lâm, tạm thời dựa vào các tiêu chuẩn này, chúng ta thử "chẩn bệnh" một loại tiếng Việt mới đang được xử dụng tràn lan ở trong nước và hải ngoại. Loại tiếng Việt mới này chen tiếng Mỹ, sáng chế những danh từ kỳ quặc, khó hiểu mang tính khoe khoang, làm dáng.
1) Nội y: Tại sao lại phải dùng chữ khó vậy? Đây chỉ là thứ quần áo lót /đồ lót của đàn ông hay đàn bà.
2) Triều cường: "Triều cường làm ngập đường phố Hà Nội." Tại sao không dùng chữ nhẹ nhàng và dễ hiều hơn " Nước dâng cao làm ngập đường phố Hà Nội."
3) Các thiết bị siêu trường siêu trọng: Các thiết bị nặng và dài. Các thiết bị quá nặng và quá dài.
4) Xe container: Xe vận tải hạng nặng, xe tải hạng nặng.
5) Các container: Các kiện hàng, thùng hàng.
6) Bunker/Boong-ke: Hầm trú ẩn.
7) Blog: Trang tin chuyên đề/ trang chuyên đề. Blogger: Người viết trang chuyên đề.
8) Audio-visual: Âm thanh & hình ảnh/ phần âm thanh & hình ảnh.
9) Bình ắc-quy: Bình điện. Sạc (Charge): Tiếp điện, nạp điện.
10) Trái cherry to, đỏ mọng…Xin nhắc khéo báo phapluattp.vn rằng cherry là trái anh đào.
11) Mát-xa (Massage): Đấm bóp, nghề đấm bóp.
12) Ảnh nude: Ảnh khỏa thân, lõa thể.
13) Hot girls : Gái ăn mặc hở hang, khiêu dâm.
14) Ăn mặc hot: Ăn mặc hở hang, khiêu dâm.
15) Ảnh hot: Ảnh có cảnh khiêu dâm hoặc gái ăn mặc hở hang, khiêu dâm.
16) Bản nhạc ấy hot lắm: Bản nhạc đang được ưa chuộng.
17) Thị trường đang hot: Thị trường bán rất chạy (trái với ế ẩm).
18) Top ten: Mười…đứng đầu. Mười hạng đầu.
19) Email: Điện thư.
20) Logo: Huy hiệu.
21) Mít-tinh: Cuộc biểu tình, buổi tập họp.
22) Tiêm vaccine: Trích ngừa, chủng ngừa.
23) Logic: Thuận lý, hợp lý, lý đương nhiên (không cần tranh biện).
24) Clip: đoạn băng, đoạn thu hình ngắn. Mỹ định nghĩa clip: "A short part of a movie or television program..."
25) Một số danh từ quân sự: Nên sử dụng danh từ có sẵn trong ngôn ngữ Việt vừa mạnh vừa sắc gọn: Ví dụ: Tàu pháo = Pháo hạm; Tàu tuần dương= Tuần dương hạm; Tàu hộ tống= Hộ tống Hạm; Tàu khu trục = Khu trục hạm & Trục lôi hạm; Tàu khinh tốc= Khinh tốc hạm; Tàu vận tải= Quân vận hạm; Cảng quân sự= Quân cảng. Ví dụ: Quân Cảng Cam Ranh để phân biệt với Thương Cảng Cam Ranh; Đội tàu= Hạm Đội. Ví dụ: Hạm Đội Phú Quốc, Hạm Đội 7, v.v...
26) Bắt khẩn cấp: "Cảnh sát bắt khẩn cấp…" nghe nó kỳ làm sao ấy. Tại sao không dùng "Cảnh sát đã bắt ngay, bắt gấp nghi phạm…" hoặc "Tòa ra lệnh tức tốc bắt ngay can phạm."
27) Đóng mới: Đóng tàu là đóng tàu mới rồi, chẳng ai đóng tàu cũ cả cho nên thêm chữ "mới" là thừa.
28) Cà- phê đểu: Đây là loại "cà-phê giả" nhưng cách dùng chữ của tác giả khiến người đọc hơi khó chịu. Xin nhớ cho có nhiều cách để diễn tả cùng một sự kiện, cách thì thanh tao, cách thì thô tục. Khi một đất nước tiến lên thì mọi thứ cũng phải tiến lên kể cả ngôn ngữ. Ngày nay hình như trên thế giới người ta dần dần loại bỏ những ngôn từ nghe có vẻ kỳ thị, xúc phạm, khinh rẻ hoặc gây ấn tượng bạo động. Chẳng hạn chữ nigger (mọi đen) ở Mỹ không ai dám nói nữa vì nó dùng để hạ thấp người Da Đen. Con người không thể ăn mặc thời trang, đi xe lộng lẫy, ở biệt thự, son phấn đầy người mà lại nói năng thô bỉ. Ngôn ngữ của một dân tộc có "văn hiến" thì mỗi ngày phải mỗi đẹp hơn và thanh tao hơn. Cho nên theo tôi một số ngôn từ sau đây như: đồ đểu, đồ con đĩ, đồ thất học, đồ hèn, đồ ngu, thằng mọi, đồ mất dạy, tiên sư cha mày, v.v... cũng cần phải loại bỏ trong ngôn ngữ Việt Nam.
29) Hoành tráng: Ngày nay ở Việt Nam cái gì cũng "hoành tráng" làm cho một số tính từ diễn tả vẻ đẹp lần hồi trở nên bị "tuyệt chủng"chẳng hạn như: Một ngôi nhà bề thế, một phòng hội khang trang, một khu chợ ngăn nắp, một kiến trúc trang nhã, một lâu đài tráng lệ, một cuộc diễn binh hùng tráng, một cung điện nguy nga, một ngọn núi hùng vĩ, một ngôi chùa cổ kính, v.v… Nếu tất cả những tính từ trên được thay bằng hai chữ "hoành tráng" thì tiếng Việt sẽ ra sao?
30) Rất đẳng cấp: Cầu thủ đó rất đẳng cấp, bộ quần áo rất đẳng cấp, chiếc xe thuộc loại đẳng cấp…Bộ kho tàng ngôn ngữ Việt không còn chữ nào để thay cho hai chữ "đẳng cấp" nữa sao? Tại sao không nói: Cầu thủ nhà nghề, cầu thủ quốc tế, cầu thủ đắt giá; bộ quần áo đắt tiền; xe thuộc loại sang v.v.. Ngoài ra tự thân hai chữ "đẳng cấp" chỉ có nghĩa là "thứ bậc" như "đẳng cấp thấp", "đẳng cấp cao" chứ nó không có nghĩa là "cao, giỏi, sang". Từ Điển Việt Nam do nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin ấn hành năm 2000 nơi trang 291 định nghĩa: đẳng cấp là thứ, bậc, hạng trong xã hội như đẳng cấp xã hội.
31) Phỏng vấn trực tuyến: Chữ tuyến nghe có vẻ hình học. Nào là trung tuyến, tiếp tuyến, v.v… Tại sao không dùng "phỏng vấn trực tiếp" hoặc "giải đáp trực tiếp" tức không qua trung gian nào, mà trực tiếp trên truyền hình hoặc họp báo chứ không chờ tới ngày mai hoặc trả lời bằng thư.
32) Văn hóa ẩm thực: Văn hóa bao gồm nhiều lãnh vực như: cách ăn uống, y phục, nói năng, lễ nghi, chữ viết, giao tiếp, cư xử, v.v… Nếu nói văn hóa ẩm thực thì chẳng lẽ lại có thêm văn hóa lễ hội, văn hoá y phục nữa sao? Vậy nói "văn hóa ẩm thực" là không đúng. Đó chỉ là các món ăn và cách ăn uống mà thôi. Khi chúng ta du lịch Hòa Bình chẳng hạn, ngoài việc ngắm phong cảnh, dĩ nhiên chúng ta còn muốn thưởng thức các món ngon, lạ, độc đáo của đồng bào Mường và chỉ có thế. Nếu nói, "Chúng ta khám phá văn hóa ẩm thực của đồng bào Mường" nghe có vẻ "ghê gớm" quá.
33) Giải phóng mặt bằng: Nên thay bằng "giải tỏa mặt bằng" cho nó nhẹ nhàng. Chính phủ có thể giải tỏa một khu ổ chuột để chỉnh trang đô thị. Nhưng nếu nói " Giải phóng một khu ổ chuột" có thể gây hiểu lầm là cứu dân ở đây ra khỏi cuộc đời lầm than như "giải phóng nô lệ" chẳng hạn.
34) Cảng biển: Nghe rất lạ tai. Tại sao không dùng "hải cảng"? Còn "cảng bay" tại sao không dùng " phi cảng" ? Trong nước hiện có "Cảng Hàng Không Quốc Tế Đà Nẵng". Rút gọn hơn chúng ta có thể dùng "Phi Cảng Quốc Tế Đà Nẵng".
35) Báo vietnamnet.vn: "Những bí mật trong hầm đường bộ Hải Vân" Sao dùng chữ "khó" quá vậy? Xin đơn giản thành "Những bí mật trong đường hầm Đèo Hải Vân." giống như "đường hầm Thủ Thiêm". Nếu chúng ta viết "hầm đường bộ Thủ Thiêm" thì độc giả sẽ nghĩ sao?
36) Cũng báo vietnamnet.vn: "Hội chứng hot girl nude giữa thiên nhiên". Thực ra tác giả muốn đưa tin: Có một "bệnh dịch" hoặc "thói bắt chước" tạp chí dâm ô Mỹ chụp hình cởi truồng ngoài trời (để nổi tiếng) nhưng lại dùng một đoạn văn thật kỳ lạ.
37) Báo phunutaday.vn: "Thành phố….vừa điều chuyển hai công chức không vừa lòng dân". Chữ "điều chuyển" nghe chưa quen, nên nói là "thuyên chuyển". Nếu trong quân đội thì nói là "thuyên chuyển tới một đơn vị khác". Còn hai chữ "điều động" thì có nghĩa là điều động binh lực, nhân lực, điều động một lực lượng an ninh, v.v...
38) "Bố nghiện ma túy giết con 10 tháng tuổi": Chữ tuổi ở đây là thừa mà chỉ cần viết "Bố nghiện ma túy giết con mới 10 tháng" thì ai cũng hiểu.
39) "Người cao tuổi được mua vé xe buýt trợ giá". Nên viết "Người cao tuổi được giảm vé xe buýt". Viết báo cốt ở nhẹ nhàng, giản dị, dễ hiểu.
40) Báo giaoduc.net.vn có tựa đề: "Bé sơ sinh hai đầu ở Sóc Trăng đã tử vong". Chữ "tử vong" có nghĩa là chết. Còn "thương vong" có nghĩa là vừa chết vừa bị thương. Vậy tại sao không dùng hai chữ "đã chết" cho nó nhẹ nhàng hơn?
41) Cận cảnh (close-up) là ảnh chụp gần, kề sát mặt. Nếu không phải là ảnh chụp gần mà chỉ là khoảng cách bình thường thì không được dùng hai chữ "cận cảnh".
42) Chùm ảnh: Chữ "chùm" làm chúng ta liên tưởng tới chùm nho, chùm nhãn, dính chùm, v.v…Vậy thì nên dùng chữ "một loạt hình ảnh", "một số hình ảnh". Ví dụ: Một số hình ảnh về đại hội…
43) Tiền boa: Nói đầy đủ là "pour boire" theo cách lịch sự của người Pháp coi đó chỉ là chút "tiền trà nước". Vậy thì nên dùng "tiền trà nước" thay vì "tiền boa" vì ông Tây đã rời Việt Nam lâu lắm rồi.
44) Minh họa (Illustrated): Là hình vẽ của họa sĩ để diễn tả, trình bày một cuốn sách, một câu truyện. Nếu ngoài bìa cuốn sách ghi "Illustrated by" có nghĩa là "Vẽ bởi họa sĩ". Nếu ghi "photography by"có nghĩa "Hình ảnh của". Ví dụ, trong một bài viết nói về Khu Trục Hạm Lý Thái Tổ mà chúng ta không có tấm hình của chiếc này và thay thế bằng tấm hình của chiếc khu trục hạm khác thì chúng ta không được ghi "Hình minh họa" mà chỉ cần ghi chú ở dưới tấm hình "Đây là hình ảnh khu trục hạm ABC một loại tương tự" thì độc giả hiểu ngay. Ngày nay câu "hình minh họa" được dùng tràn lan ở trong nước để phụ chú dưới tấm hình… như thế là hoàn toàn sai. Xin nhớ cho minh họa có nghĩa là vẽ ra, diễn tả bằng tranh chứ không phải bức hình thật hoặc bức hình thay thế. Nếu không biết thì cứ mở sách vở, báo chí Nhật, Mỹ, Nga… ra mà học thì biết ngay.
45) Trồng cây xanh: Trồng cây là đủ rồi bởi vì cây nào lá chẳng xanh? Nói thêm "xanh" là thừa. Nói "trồng cây xanh" chẳng khác nào nói "Trồng gấc đỏ". Xin thưa gấc nào mà chẳng đỏ? Chúng ta thường nói "Đỏ như gấc". Tuy nhiên cũng phải để ý là có khá nhiều loại cây lá không xanh mà nâu hoặc nâu đậm. Nếu "trồng cây xanh" thì chẳng lẽ không trồng các loại này sao? Ngày xưa các cụ đã chế giễu cách dùng văn thừa thãi và trùng lập qua hai câu thơ:
Nửa đêm giờ tý canh ba.
Vợ tôi con gái đàn bà nữ nhi.
46) Báo Tuổi Trẻ đi một tiêu đề như sau "Cầu thủ bóng đá VN luôn luôn thua thiệt cầu thủ ngoại khi tranh chấp bóng tay đôi do hạn chế về thể lực và thể hình." Câu văn này nặng nề giống như dịch lại từ một đoạn văn từ báo Hồng Kông, Đài Loan. Người ta nói "tranh bóng" chứ không nói "tranh chấp bóng". Chữ " tranh chấp" nên dành cho tranh chấp quyền lực, tranh chấp lãnh thổ. Ngoài ra các chữ "thể lực và thể hình" nghe "đao to búa lớn quá" không thích hợp trong lãnh vực thể thao. Chúng ta có hai chữ "sức vóc" vừa giản dị vừa dễ hiểu tại sao không dùng? Xin thưa "sức" là sức khỏe, "vóc" là sự cao lớn, tầm vóc. Nếu thay bằng hai chữ này, bỏ bớt những chữ thừa thì câu văn sẽ gọn nhẹ, từ 27 chỉ còn 19 chữ "Cầu thủ Việt Nam khi tranh bóng luôn luôn lép vế/thua cầu thủ nước ngoài do sức vóc kém."
47) Báo giaoduc.net.vn: "Cô gái xinh đẹp hát ca trù làm xiêu lòng người nghe." Ông phóng viên nào đó dùng chữ "xiêu lòng" không đúng. Xiêu lòng có nghĩa là mới đầu không bằng lòng, sau thuyết phục, nói mãi thì "xiêu lòng" tức thuận theo. Tôi cũng đã xem đoạn băng này. Thực ra trong cuộc thi hát, cô thí sinh này còn trẻ, xinh xắn, mới 18 tuổi, mà hát được ca trù (cũng tàm tạm) cho nên chinh phục được hoặc tạo thiện cảm nơi khán giả chứ không phải làm "xiêu lòng" khán giả.
48) Đắng lòng trước cảnh…: Từ trước đến giờ chưa có sách vở nào viết "đắng lòng" cả mà chỉ thấy viết "Đau lòng trước cảnh…" Xin quý ông/bà làm ơn coi lại hai từ này. Bà Huyện Thanh Quan viết "Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc", chứ bà không viết "Nhớ nước đắng lòng con cuốc cuốc".
49) Báo giaoduc.net.vn: "Chi phí dao động từ 30.000 USD đến 60.000 một năm". Chữ dao động" ở đây thừa. Chỉ cần viết "Chi phí khoảng từ 30,000 USD đến 50,000 USD một năm" là người ta hiểu rồi.
50) Cũng lại giaoduc.net.vn: "NoithatVP đang thanh lý các sản phẩm tủ xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản." Trời ơi! Các sản phẩm tủ là gì? Tại sao không viết, "các loại tủ" cho ngắn gọn và dễ hiểu? Ngoài ra chữ "thanh lý" làm người đọc liên tưởng tới sự "thanh lý môn hộ" tức truy lùng, giết những kẻ phản nghịch trong các môn phái (cũng giống như "thanh trừng" vậy). Do đó chúng ta nên thay thế bằng các chữ giản dị hơn như "giải quyết" hoặc"bán hết" hoặc "tống hết". Nếu thế thì câu văn sẽ tạm gọn nhẹ như sau: "NoithatVP đang muốn bán/giải quyết hết tất cả các loại tủ xuất cảng sang Nhật Bản."
51) Báo phunutoday.vn: "Trong tiết trời lạnh giá, boots cao cổ có lẽ là lựa chọn hàng đầu." Chẳng lẽ tiếng Việt không có chữ nào để dịch chữ boots sao? Xin thưa đó là "giầy cao cổ" hoặc "giầy ống". Thật lạ lùng! Bao kẻ sống xa quê hương mấy chục năm trời mà vẫn tha thiết với tiếng Việt tinh ròng, trong khi kẻ ở trong nước tiếng Anh tiếng Pháp chẳng bao nhiêu, lại tập viết lối văn hổ lốn chen tiếng Tây tiếng Mỹ vào.
52) Báo vnEpress.net: Có một tựa đề "Gu đàn ông của phụ nữ qua từng độ tuổi." Xin thưa "gu" (gout) có nghĩa là "sở thích". Ý của tác giả muốn nói,"Sở thích của phụ nữ về đàn ông tùy tuổi tác." nhưng lại diễn tả bằng một câu văn thật trúc trắc. Rồi Thời Báo Kinh Tế Saigon Online "Chương trình truyền hình càng lắm scandal thì rating tăng vọt." Thật lai căng hết chỗ nói! Giống hệt như trẻ con nói tiếng Việt ở Mỹ.
53) Báo Vietnamnet.vn: "Việt Nam trong cuộc chơi quyền lực Mỹ- Trung." Cuộc chơi quyền lực chính là cuộc đọ sức. Tại sao không dùng hai chữ ấy cho giản dị và sáng sủa hơn?
54) Trang BBC tiếng Việt ngày 1/1/2013: "Ít nhất 60 người đã bị dẫm đạp chết..." Ý tác giả muốn nói " Ít nhất 60 người dẫm đạp lên nhau mà chết.." nhưng lại dùng một câu văn khiến độc giả có thể hiểu 60 người này bị voi hoặc trâu bò dẫm đạp lên mà chết! Xin nhớ cho khi dùng chữ "bị" tức thể thụ động thì phải nói "bị cái gì" như : bị voi giày, bị xe cán, bị trâu bò húc chết v.v.. Chính mình làm thì không dùng chữ "bị".
55) Trang VOA tiếng Việt : "Hàng ngàn fan ở Đài Loan đã đến xem buổi ca nhạc.." ; "trang web xã hội"; "vi rút trong bao tử"; "không chịu gia hạn visa"; "một chương trình doping chuyên nghiệp"…và còn rất nhiều nữa. Xin thưa fan là người hâm mộ, vi rút là siêu vi trùng, visa là nhập cảnh, doping là dùng thuốc kích thích. Trang báo mang tên "tiếng Việt" mà thực tế lại là "tiếng Việt lai Mỹ".
Tạm kết luận:
Viết một bài báo, một bản tin, đặt một tựa đề không phải dễ. Mình viết ra rồi cần có chủ bút/chủ biên duyệt lại. Ở Mỹ mà viết bậy, viết kém thì tiêu tan sự nghiệp, chỉ có nước tìm nghề khác kiếm ăn. Viết bậy, viết nhảm, viết thiếu đứng đắn làm giảm giá trị người viết và xúc phạm độc giả. Nói về chuyện viết văn thiếu đứng đắn tôi có một kỷ niệm thời thơ ấu lúc còn học Lớp Đệ Thất (Lớp 6) năm 1955 ở trong Nam như sau: Trong một bài luận văn mô tả một buổi đi câu tôi đã dùng hai chữ "khoái tỉ" tiếng mà bọn trẻ Miền Bắc hay dùng lúc bấy giờ có nghĩa là "sung sướng". Chấm bài xong thầy Nguyễn Tri Tài - người Huế - gọi tôi lên nói, "Chữ khoái tỉ không được đứng đắn, con không nên dùng." Nghe thầy nói vậy tôi "ngộ" ra ngay và cho tới ngày hôm nay, dù đã hơn nửa thế kỷ, tôi vẫn nhớ lời thầy là phải dùng chữ cẩn thận khi viết văn. Đừng tưởng lời nói hay bài viết sẽ qua đi như một cơn gió thoảng - mà nó còn "tạo nghiệp"- nghiệp lành hay nghiệp dữ - tức gây tác hại cho người khác và cho chính mình theo giáo lý nhân-quả của nhà Phật. Trong cuốn hồi ký của một nhà văn xuất bản ở hải ngọai - một ông chuyên viết truyện dài đăng trên báo hằng ngày mà Miền Nam lúc bấy giờ gọi là viết "feuilleton". Ông thường chen vào truyện một vài chi tiết khiêu dâm, gợi dục để "câu" độc giả trẻ. Một ngày kia cô con gái về khoe với ông, "Ba ơi! Con bạn học của con đọc tới cái đoạn…mà ba viết, nó thích quá rùng cả mình !!!" Nghe con gái nói thế ông toát mồ hôi, không ngờ những gì mình viết ra đã ảnh hưởng đến chính cô con gái cưng. Từ đó ông không bao giờ dám viết văn theo cái kiểu chen vào những chi tiết khiêu dâm nữa. Hiện nay chữ "nhí" đang được dùng tràn lan trong nước. Xin nhớ cho chữ "nhí" là tiếng lóng dùng để chỉ "nhỏ, bé" có ý diễu cợt, không đứng đắn. Nếu dùng không đúng chỗ sẽ làm tổn thương người ta. Dù là trẻ em cũng có nhân cách của trẻ em. Chẳng hạn nếu chúng ta nói "ca sĩ tí hon", "nhạc sĩ thần đồng", "chú tiểu nhỏ", "con chim bé bỏng" nghe có vẻ thanh tao hơn là "ca sĩ nhí", "nhạc sĩ nhí", "chú tiểu nhí", "con chim nhí". Làm phóng sự, viết bản tin phải viết một cách trung thực, nghiêm túc, không bông đùa, châm chọc hoặc khôi hài vô ý thức. Bài viết sẽ bộc lộ tư cách và trình độ của người viết. Người xưa nói, "Văn tức là người".
Ngôn ngữ và văn chương là tài sản vô giá do tiền nhân để lại, chúng ta phải có trách nhiệm bảo tồn và phát huy cho mỗi ngày thêm sáng đẹp. Do giao tiếp với nhiều nguồn văn hóa ngoại lai, những chữ nào có thể dịch sang Việt Ngữ thì phải cố mà dịch cho được để giữ gìn ngôn ngữ và văn chương Việt cho thuần khiết. Chen tiếng ngoại quốc vào tiếng Việt một cách bừa bãi khiến tiếng Việt trở nên lai căng, hổ lốn. Muốn thế thì phải học hỏi và nhất là phải cẩn thận và viết với tinh thần trách nhiệm. Trách nhiệm có nghĩa là hiểu được hậu quả của những gì mình viết ra. Nếu không giỏi thì cứ học theo người xưa mà viết ra, cố "sáng chế" tức viết bậy, viết nhảm. Chúng ta không nên đùa rỡn, nói mạnh hơn là phá hoại ngôn ngữ và chữ viết của dân tộc. Học tiếng nước ngoài là để giao dịch, làm ăn buôn bán và nghiên cứu những kiến thức mà sách Việt không có. Học tiếng nước ngoài không có nghĩa là để về hủy hoại tiếng mẹ đẻ hoặc thỉnh thoảng "xổ" ra vài tiếng để chứng tỏ mình văn minh hơn đời hoặc có vẻ "Mỹ" đây. Người Mỹ có bắt chước ai đâu? Họ đứng trên đôi chân của họ. Tại sao ta phải tự ti mặc cảm về ngôn ngữ của dân tộc mình? Chuyện "nói tiếng Tây ba rọi" đã xưa lắm rồi và bị mỉa mai suốt thời kỳ Thực Dân Pháp còn đô hộ nước ta. Sau hết, cũng xin nhớ cho muốn giữ gìn tiếng Việt trong sáng thì tâm hồn mình cũng phải trong sáng trước đã. Tâm hồn trong sáng là tâm hồn của một người yêu nước Việt và tiếng Việt. Khi mình nói mình yêu cha mẹ tức là phải làm sao cho cha mẹ sung sướng. Còn khi mình nói mình yêu tiếng Việt có nghĩa là mình phải làm sao cho tiếng Việt mỗi ngày mỗi trở nên sáng đẹp, thanh tao./.
Đào Văn Bình
Thế nhưng muốn nắm bắt được tinh hoa ngôn ngữ của dân tộc dứt khoát là phải có giáo dục. Một đứa trẻ không được đi học vẫn nói được, nói liến thoắng đủ điều nhưng không viết được và chắc chắn ngôn ngữ rất nghèo nàn và thường mang âm hưởng "chợ đời" chứ không có những ngôn từ của một đứa trẻ được cắp sách đến trường mà ngày xưa gọi là "cửa Khổng sân Trình". Không những phải học hết Lớp 12 phổ thông mà còn phải bước lên đại học nữa. Một người không thế có tiếng Việt phong phú nếu không học qua các bộ môn như lịch sử, triết học, tôn giáo, luật học, kinh tế học, tâm lý học, chính trị học, xã hội học, nhân chủng học, khảo cổ học, kiến thức về quân sự, ngoại giao... và ít nhất cũng phải biết qua các tác phẩm văn chương lớn của đất nước - cổ cũng như kim. Chỉ cần dành chút ít thời giờ đọc và nhớ ba tác phẩm như Kiều, Cung Oán Ngâm Khúc và Chinh Phụ Ngâm thôi thỉ vốn Việt Ngữ của chúng ta cũng đã phong phú thêm biết là bao nhiêu.
Viết thì ai cũng có thể viết được. Nói thì ai cũng nói được nhưng xin nhớ cho trong bất kỳ quốc gia nào cũng có hai loại: Ngôn ngữ thượng lưu và ngôn ngữ bình dân; văn chương bác học và chương bình dân.
-Ngôn ngữ thượng lưu là lời nói văn vẻ, ý nhị, nhẹ nhàng, lễ độ, dễ nghe, thâm thúy. Còn ngôn ngữ bình dân không phải là xấu, chân tình nhưng mộc mạc, thường thì cọc cằn, thô lỗ và không giữ gìn ý tứ.
-Văn chương bác học là văn chương cầu kỳ, gọt giũa, xử dụng nhiều ẩn dụ, điển tích. Còn văn chương bình dân không cầu kỳ, nghe là hiểu ngay không cần phải suy nghĩ nhiều. Có một điểm chung là dù loại văn chương hay ngôn ngữ nào đi nữa thì nó cũng phải trong sáng, thông dụng và dễ hiểu.
Theo dòng lịch sử, dân tộc ta đã tiếp nhận nhiều nền văn hóa bên ngoài du nhập vào. Trải qua 1000 năm Bắc Thuộc, tổ tiên chúng ta đã không để mất gốc - mà Việt hóa tinh hoa của học thuật, ngôn ngữ Trung Hoa, biến nó thành tiếng Hán-Việt khiến tiếng Việt trở nên phong phú. Rồi thì 100 thuộc Pháp, cha ông chúng ta cũng không để tiếng Việt bị lai căng. Dựa vào tinh hoa của nền văn chương Pháp, từ đó giản dị hóa, trong sáng hóa tiếng Việt. Còn ngày hôm nay, văn hóa Mỹ không vào Việt Nam bằng các tác phẩm văn chương, học thuật mà bằng đồng đô-la, Cola Cola, trò chơi (Games), phim ảnh gợi tình, bạo lực và bắn giết. Sách vở du nhập vào không phải là các tác phẩm văn học, học thuật tư tưởng lớn mà là các tạp chí về sắc đẹp, thời trang, son phấn, nước hoa, quần áo lót v.v.. tràn vào như thác lũ. Qua thương mại, qua các trang điện tử, quảng cáo và giải trí cùng với sự bùng nổ của kỹ nghệ truyền thông, tiếng Việt có nguy cơ trở nên một thứ lai căng hổ lốn trong chớp nhoáng. Xin nhớ cho văn hóa Mỹ là một nền văn hóa áp đảo bởi vì nó là một nền văn hóa tiêu thụ đánh ngay vào thị hiếu cấp thời của con người cho nên các quốc gia chậm tiến nghèo khổ không sao cưỡng lại được. Trước nguy cơ đó đã nảy ra tiếng kêu cứu về tiếng Việt trong sáng.
Nói về tiếng Việt trong sáng thì dễ nhưng nội dung của "tiếng Việt trong sáng" là gì? Theo thiển ý, sự trong sáng của tiếng Việt bao gồm nhiều yếu tố như:
- Không lai căng tức không chen tiếng Tây, tiếng Mỹ vào.
- Không tối nghĩa.
- Không gây hiểu lầm.
- Giản dị. (không cầu kỳ, rắc rối)
- Lịch sự, thanh tao.
Trong khi chúng ta chưa có viện hàn lâm, tạm thời dựa vào các tiêu chuẩn này, chúng ta thử "chẩn bệnh" một loại tiếng Việt mới đang được xử dụng tràn lan ở trong nước và hải ngoại. Loại tiếng Việt mới này chen tiếng Mỹ, sáng chế những danh từ kỳ quặc, khó hiểu mang tính khoe khoang, làm dáng.
1) Nội y: Tại sao lại phải dùng chữ khó vậy? Đây chỉ là thứ quần áo lót /đồ lót của đàn ông hay đàn bà.
2) Triều cường: "Triều cường làm ngập đường phố Hà Nội." Tại sao không dùng chữ nhẹ nhàng và dễ hiều hơn " Nước dâng cao làm ngập đường phố Hà Nội."
3) Các thiết bị siêu trường siêu trọng: Các thiết bị nặng và dài. Các thiết bị quá nặng và quá dài.
4) Xe container: Xe vận tải hạng nặng, xe tải hạng nặng.
5) Các container: Các kiện hàng, thùng hàng.
6) Bunker/Boong-ke: Hầm trú ẩn.
7) Blog: Trang tin chuyên đề/ trang chuyên đề. Blogger: Người viết trang chuyên đề.
8) Audio-visual: Âm thanh & hình ảnh/ phần âm thanh & hình ảnh.
9) Bình ắc-quy: Bình điện. Sạc (Charge): Tiếp điện, nạp điện.
10) Trái cherry to, đỏ mọng…Xin nhắc khéo báo phapluattp.vn rằng cherry là trái anh đào.
11) Mát-xa (Massage): Đấm bóp, nghề đấm bóp.
12) Ảnh nude: Ảnh khỏa thân, lõa thể.
13) Hot girls : Gái ăn mặc hở hang, khiêu dâm.
14) Ăn mặc hot: Ăn mặc hở hang, khiêu dâm.
15) Ảnh hot: Ảnh có cảnh khiêu dâm hoặc gái ăn mặc hở hang, khiêu dâm.
16) Bản nhạc ấy hot lắm: Bản nhạc đang được ưa chuộng.
17) Thị trường đang hot: Thị trường bán rất chạy (trái với ế ẩm).
18) Top ten: Mười…đứng đầu. Mười hạng đầu.
19) Email: Điện thư.
20) Logo: Huy hiệu.
21) Mít-tinh: Cuộc biểu tình, buổi tập họp.
22) Tiêm vaccine: Trích ngừa, chủng ngừa.
23) Logic: Thuận lý, hợp lý, lý đương nhiên (không cần tranh biện).
24) Clip: đoạn băng, đoạn thu hình ngắn. Mỹ định nghĩa clip: "A short part of a movie or television program..."
25) Một số danh từ quân sự: Nên sử dụng danh từ có sẵn trong ngôn ngữ Việt vừa mạnh vừa sắc gọn: Ví dụ: Tàu pháo = Pháo hạm; Tàu tuần dương= Tuần dương hạm; Tàu hộ tống= Hộ tống Hạm; Tàu khu trục = Khu trục hạm & Trục lôi hạm; Tàu khinh tốc= Khinh tốc hạm; Tàu vận tải= Quân vận hạm; Cảng quân sự= Quân cảng. Ví dụ: Quân Cảng Cam Ranh để phân biệt với Thương Cảng Cam Ranh; Đội tàu= Hạm Đội. Ví dụ: Hạm Đội Phú Quốc, Hạm Đội 7, v.v...
26) Bắt khẩn cấp: "Cảnh sát bắt khẩn cấp…" nghe nó kỳ làm sao ấy. Tại sao không dùng "Cảnh sát đã bắt ngay, bắt gấp nghi phạm…" hoặc "Tòa ra lệnh tức tốc bắt ngay can phạm."
27) Đóng mới: Đóng tàu là đóng tàu mới rồi, chẳng ai đóng tàu cũ cả cho nên thêm chữ "mới" là thừa.
28) Cà- phê đểu: Đây là loại "cà-phê giả" nhưng cách dùng chữ của tác giả khiến người đọc hơi khó chịu. Xin nhớ cho có nhiều cách để diễn tả cùng một sự kiện, cách thì thanh tao, cách thì thô tục. Khi một đất nước tiến lên thì mọi thứ cũng phải tiến lên kể cả ngôn ngữ. Ngày nay hình như trên thế giới người ta dần dần loại bỏ những ngôn từ nghe có vẻ kỳ thị, xúc phạm, khinh rẻ hoặc gây ấn tượng bạo động. Chẳng hạn chữ nigger (mọi đen) ở Mỹ không ai dám nói nữa vì nó dùng để hạ thấp người Da Đen. Con người không thể ăn mặc thời trang, đi xe lộng lẫy, ở biệt thự, son phấn đầy người mà lại nói năng thô bỉ. Ngôn ngữ của một dân tộc có "văn hiến" thì mỗi ngày phải mỗi đẹp hơn và thanh tao hơn. Cho nên theo tôi một số ngôn từ sau đây như: đồ đểu, đồ con đĩ, đồ thất học, đồ hèn, đồ ngu, thằng mọi, đồ mất dạy, tiên sư cha mày, v.v... cũng cần phải loại bỏ trong ngôn ngữ Việt Nam.
29) Hoành tráng: Ngày nay ở Việt Nam cái gì cũng "hoành tráng" làm cho một số tính từ diễn tả vẻ đẹp lần hồi trở nên bị "tuyệt chủng"chẳng hạn như: Một ngôi nhà bề thế, một phòng hội khang trang, một khu chợ ngăn nắp, một kiến trúc trang nhã, một lâu đài tráng lệ, một cuộc diễn binh hùng tráng, một cung điện nguy nga, một ngọn núi hùng vĩ, một ngôi chùa cổ kính, v.v… Nếu tất cả những tính từ trên được thay bằng hai chữ "hoành tráng" thì tiếng Việt sẽ ra sao?
30) Rất đẳng cấp: Cầu thủ đó rất đẳng cấp, bộ quần áo rất đẳng cấp, chiếc xe thuộc loại đẳng cấp…Bộ kho tàng ngôn ngữ Việt không còn chữ nào để thay cho hai chữ "đẳng cấp" nữa sao? Tại sao không nói: Cầu thủ nhà nghề, cầu thủ quốc tế, cầu thủ đắt giá; bộ quần áo đắt tiền; xe thuộc loại sang v.v.. Ngoài ra tự thân hai chữ "đẳng cấp" chỉ có nghĩa là "thứ bậc" như "đẳng cấp thấp", "đẳng cấp cao" chứ nó không có nghĩa là "cao, giỏi, sang". Từ Điển Việt Nam do nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin ấn hành năm 2000 nơi trang 291 định nghĩa: đẳng cấp là thứ, bậc, hạng trong xã hội như đẳng cấp xã hội.
31) Phỏng vấn trực tuyến: Chữ tuyến nghe có vẻ hình học. Nào là trung tuyến, tiếp tuyến, v.v… Tại sao không dùng "phỏng vấn trực tiếp" hoặc "giải đáp trực tiếp" tức không qua trung gian nào, mà trực tiếp trên truyền hình hoặc họp báo chứ không chờ tới ngày mai hoặc trả lời bằng thư.
32) Văn hóa ẩm thực: Văn hóa bao gồm nhiều lãnh vực như: cách ăn uống, y phục, nói năng, lễ nghi, chữ viết, giao tiếp, cư xử, v.v… Nếu nói văn hóa ẩm thực thì chẳng lẽ lại có thêm văn hóa lễ hội, văn hoá y phục nữa sao? Vậy nói "văn hóa ẩm thực" là không đúng. Đó chỉ là các món ăn và cách ăn uống mà thôi. Khi chúng ta du lịch Hòa Bình chẳng hạn, ngoài việc ngắm phong cảnh, dĩ nhiên chúng ta còn muốn thưởng thức các món ngon, lạ, độc đáo của đồng bào Mường và chỉ có thế. Nếu nói, "Chúng ta khám phá văn hóa ẩm thực của đồng bào Mường" nghe có vẻ "ghê gớm" quá.
33) Giải phóng mặt bằng: Nên thay bằng "giải tỏa mặt bằng" cho nó nhẹ nhàng. Chính phủ có thể giải tỏa một khu ổ chuột để chỉnh trang đô thị. Nhưng nếu nói " Giải phóng một khu ổ chuột" có thể gây hiểu lầm là cứu dân ở đây ra khỏi cuộc đời lầm than như "giải phóng nô lệ" chẳng hạn.
34) Cảng biển: Nghe rất lạ tai. Tại sao không dùng "hải cảng"? Còn "cảng bay" tại sao không dùng " phi cảng" ? Trong nước hiện có "Cảng Hàng Không Quốc Tế Đà Nẵng". Rút gọn hơn chúng ta có thể dùng "Phi Cảng Quốc Tế Đà Nẵng".
35) Báo vietnamnet.vn: "Những bí mật trong hầm đường bộ Hải Vân" Sao dùng chữ "khó" quá vậy? Xin đơn giản thành "Những bí mật trong đường hầm Đèo Hải Vân." giống như "đường hầm Thủ Thiêm". Nếu chúng ta viết "hầm đường bộ Thủ Thiêm" thì độc giả sẽ nghĩ sao?
36) Cũng báo vietnamnet.vn: "Hội chứng hot girl nude giữa thiên nhiên". Thực ra tác giả muốn đưa tin: Có một "bệnh dịch" hoặc "thói bắt chước" tạp chí dâm ô Mỹ chụp hình cởi truồng ngoài trời (để nổi tiếng) nhưng lại dùng một đoạn văn thật kỳ lạ.
37) Báo phunutaday.vn: "Thành phố….vừa điều chuyển hai công chức không vừa lòng dân". Chữ "điều chuyển" nghe chưa quen, nên nói là "thuyên chuyển". Nếu trong quân đội thì nói là "thuyên chuyển tới một đơn vị khác". Còn hai chữ "điều động" thì có nghĩa là điều động binh lực, nhân lực, điều động một lực lượng an ninh, v.v...
38) "Bố nghiện ma túy giết con 10 tháng tuổi": Chữ tuổi ở đây là thừa mà chỉ cần viết "Bố nghiện ma túy giết con mới 10 tháng" thì ai cũng hiểu.
39) "Người cao tuổi được mua vé xe buýt trợ giá". Nên viết "Người cao tuổi được giảm vé xe buýt". Viết báo cốt ở nhẹ nhàng, giản dị, dễ hiểu.
40) Báo giaoduc.net.vn có tựa đề: "Bé sơ sinh hai đầu ở Sóc Trăng đã tử vong". Chữ "tử vong" có nghĩa là chết. Còn "thương vong" có nghĩa là vừa chết vừa bị thương. Vậy tại sao không dùng hai chữ "đã chết" cho nó nhẹ nhàng hơn?
41) Cận cảnh (close-up) là ảnh chụp gần, kề sát mặt. Nếu không phải là ảnh chụp gần mà chỉ là khoảng cách bình thường thì không được dùng hai chữ "cận cảnh".
42) Chùm ảnh: Chữ "chùm" làm chúng ta liên tưởng tới chùm nho, chùm nhãn, dính chùm, v.v…Vậy thì nên dùng chữ "một loạt hình ảnh", "một số hình ảnh". Ví dụ: Một số hình ảnh về đại hội…
43) Tiền boa: Nói đầy đủ là "pour boire" theo cách lịch sự của người Pháp coi đó chỉ là chút "tiền trà nước". Vậy thì nên dùng "tiền trà nước" thay vì "tiền boa" vì ông Tây đã rời Việt Nam lâu lắm rồi.
44) Minh họa (Illustrated): Là hình vẽ của họa sĩ để diễn tả, trình bày một cuốn sách, một câu truyện. Nếu ngoài bìa cuốn sách ghi "Illustrated by" có nghĩa là "Vẽ bởi họa sĩ". Nếu ghi "photography by"có nghĩa "Hình ảnh của". Ví dụ, trong một bài viết nói về Khu Trục Hạm Lý Thái Tổ mà chúng ta không có tấm hình của chiếc này và thay thế bằng tấm hình của chiếc khu trục hạm khác thì chúng ta không được ghi "Hình minh họa" mà chỉ cần ghi chú ở dưới tấm hình "Đây là hình ảnh khu trục hạm ABC một loại tương tự" thì độc giả hiểu ngay. Ngày nay câu "hình minh họa" được dùng tràn lan ở trong nước để phụ chú dưới tấm hình… như thế là hoàn toàn sai. Xin nhớ cho minh họa có nghĩa là vẽ ra, diễn tả bằng tranh chứ không phải bức hình thật hoặc bức hình thay thế. Nếu không biết thì cứ mở sách vở, báo chí Nhật, Mỹ, Nga… ra mà học thì biết ngay.
45) Trồng cây xanh: Trồng cây là đủ rồi bởi vì cây nào lá chẳng xanh? Nói thêm "xanh" là thừa. Nói "trồng cây xanh" chẳng khác nào nói "Trồng gấc đỏ". Xin thưa gấc nào mà chẳng đỏ? Chúng ta thường nói "Đỏ như gấc". Tuy nhiên cũng phải để ý là có khá nhiều loại cây lá không xanh mà nâu hoặc nâu đậm. Nếu "trồng cây xanh" thì chẳng lẽ không trồng các loại này sao? Ngày xưa các cụ đã chế giễu cách dùng văn thừa thãi và trùng lập qua hai câu thơ:
Nửa đêm giờ tý canh ba.
Vợ tôi con gái đàn bà nữ nhi.
46) Báo Tuổi Trẻ đi một tiêu đề như sau "Cầu thủ bóng đá VN luôn luôn thua thiệt cầu thủ ngoại khi tranh chấp bóng tay đôi do hạn chế về thể lực và thể hình." Câu văn này nặng nề giống như dịch lại từ một đoạn văn từ báo Hồng Kông, Đài Loan. Người ta nói "tranh bóng" chứ không nói "tranh chấp bóng". Chữ " tranh chấp" nên dành cho tranh chấp quyền lực, tranh chấp lãnh thổ. Ngoài ra các chữ "thể lực và thể hình" nghe "đao to búa lớn quá" không thích hợp trong lãnh vực thể thao. Chúng ta có hai chữ "sức vóc" vừa giản dị vừa dễ hiểu tại sao không dùng? Xin thưa "sức" là sức khỏe, "vóc" là sự cao lớn, tầm vóc. Nếu thay bằng hai chữ này, bỏ bớt những chữ thừa thì câu văn sẽ gọn nhẹ, từ 27 chỉ còn 19 chữ "Cầu thủ Việt Nam khi tranh bóng luôn luôn lép vế/thua cầu thủ nước ngoài do sức vóc kém."
47) Báo giaoduc.net.vn: "Cô gái xinh đẹp hát ca trù làm xiêu lòng người nghe." Ông phóng viên nào đó dùng chữ "xiêu lòng" không đúng. Xiêu lòng có nghĩa là mới đầu không bằng lòng, sau thuyết phục, nói mãi thì "xiêu lòng" tức thuận theo. Tôi cũng đã xem đoạn băng này. Thực ra trong cuộc thi hát, cô thí sinh này còn trẻ, xinh xắn, mới 18 tuổi, mà hát được ca trù (cũng tàm tạm) cho nên chinh phục được hoặc tạo thiện cảm nơi khán giả chứ không phải làm "xiêu lòng" khán giả.
48) Đắng lòng trước cảnh…: Từ trước đến giờ chưa có sách vở nào viết "đắng lòng" cả mà chỉ thấy viết "Đau lòng trước cảnh…" Xin quý ông/bà làm ơn coi lại hai từ này. Bà Huyện Thanh Quan viết "Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc", chứ bà không viết "Nhớ nước đắng lòng con cuốc cuốc".
49) Báo giaoduc.net.vn: "Chi phí dao động từ 30.000 USD đến 60.000 một năm". Chữ dao động" ở đây thừa. Chỉ cần viết "Chi phí khoảng từ 30,000 USD đến 50,000 USD một năm" là người ta hiểu rồi.
50) Cũng lại giaoduc.net.vn: "NoithatVP đang thanh lý các sản phẩm tủ xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản." Trời ơi! Các sản phẩm tủ là gì? Tại sao không viết, "các loại tủ" cho ngắn gọn và dễ hiểu? Ngoài ra chữ "thanh lý" làm người đọc liên tưởng tới sự "thanh lý môn hộ" tức truy lùng, giết những kẻ phản nghịch trong các môn phái (cũng giống như "thanh trừng" vậy). Do đó chúng ta nên thay thế bằng các chữ giản dị hơn như "giải quyết" hoặc"bán hết" hoặc "tống hết". Nếu thế thì câu văn sẽ tạm gọn nhẹ như sau: "NoithatVP đang muốn bán/giải quyết hết tất cả các loại tủ xuất cảng sang Nhật Bản."
51) Báo phunutoday.vn: "Trong tiết trời lạnh giá, boots cao cổ có lẽ là lựa chọn hàng đầu." Chẳng lẽ tiếng Việt không có chữ nào để dịch chữ boots sao? Xin thưa đó là "giầy cao cổ" hoặc "giầy ống". Thật lạ lùng! Bao kẻ sống xa quê hương mấy chục năm trời mà vẫn tha thiết với tiếng Việt tinh ròng, trong khi kẻ ở trong nước tiếng Anh tiếng Pháp chẳng bao nhiêu, lại tập viết lối văn hổ lốn chen tiếng Tây tiếng Mỹ vào.
52) Báo vnEpress.net: Có một tựa đề "Gu đàn ông của phụ nữ qua từng độ tuổi." Xin thưa "gu" (gout) có nghĩa là "sở thích". Ý của tác giả muốn nói,"Sở thích của phụ nữ về đàn ông tùy tuổi tác." nhưng lại diễn tả bằng một câu văn thật trúc trắc. Rồi Thời Báo Kinh Tế Saigon Online "Chương trình truyền hình càng lắm scandal thì rating tăng vọt." Thật lai căng hết chỗ nói! Giống hệt như trẻ con nói tiếng Việt ở Mỹ.
53) Báo Vietnamnet.vn: "Việt Nam trong cuộc chơi quyền lực Mỹ- Trung." Cuộc chơi quyền lực chính là cuộc đọ sức. Tại sao không dùng hai chữ ấy cho giản dị và sáng sủa hơn?
54) Trang BBC tiếng Việt ngày 1/1/2013: "Ít nhất 60 người đã bị dẫm đạp chết..." Ý tác giả muốn nói " Ít nhất 60 người dẫm đạp lên nhau mà chết.." nhưng lại dùng một câu văn khiến độc giả có thể hiểu 60 người này bị voi hoặc trâu bò dẫm đạp lên mà chết! Xin nhớ cho khi dùng chữ "bị" tức thể thụ động thì phải nói "bị cái gì" như : bị voi giày, bị xe cán, bị trâu bò húc chết v.v.. Chính mình làm thì không dùng chữ "bị".
55) Trang VOA tiếng Việt : "Hàng ngàn fan ở Đài Loan đã đến xem buổi ca nhạc.." ; "trang web xã hội"; "vi rút trong bao tử"; "không chịu gia hạn visa"; "một chương trình doping chuyên nghiệp"…và còn rất nhiều nữa. Xin thưa fan là người hâm mộ, vi rút là siêu vi trùng, visa là nhập cảnh, doping là dùng thuốc kích thích. Trang báo mang tên "tiếng Việt" mà thực tế lại là "tiếng Việt lai Mỹ".
Tạm kết luận:
Viết một bài báo, một bản tin, đặt một tựa đề không phải dễ. Mình viết ra rồi cần có chủ bút/chủ biên duyệt lại. Ở Mỹ mà viết bậy, viết kém thì tiêu tan sự nghiệp, chỉ có nước tìm nghề khác kiếm ăn. Viết bậy, viết nhảm, viết thiếu đứng đắn làm giảm giá trị người viết và xúc phạm độc giả. Nói về chuyện viết văn thiếu đứng đắn tôi có một kỷ niệm thời thơ ấu lúc còn học Lớp Đệ Thất (Lớp 6) năm 1955 ở trong Nam như sau: Trong một bài luận văn mô tả một buổi đi câu tôi đã dùng hai chữ "khoái tỉ" tiếng mà bọn trẻ Miền Bắc hay dùng lúc bấy giờ có nghĩa là "sung sướng". Chấm bài xong thầy Nguyễn Tri Tài - người Huế - gọi tôi lên nói, "Chữ khoái tỉ không được đứng đắn, con không nên dùng." Nghe thầy nói vậy tôi "ngộ" ra ngay và cho tới ngày hôm nay, dù đã hơn nửa thế kỷ, tôi vẫn nhớ lời thầy là phải dùng chữ cẩn thận khi viết văn. Đừng tưởng lời nói hay bài viết sẽ qua đi như một cơn gió thoảng - mà nó còn "tạo nghiệp"- nghiệp lành hay nghiệp dữ - tức gây tác hại cho người khác và cho chính mình theo giáo lý nhân-quả của nhà Phật. Trong cuốn hồi ký của một nhà văn xuất bản ở hải ngọai - một ông chuyên viết truyện dài đăng trên báo hằng ngày mà Miền Nam lúc bấy giờ gọi là viết "feuilleton". Ông thường chen vào truyện một vài chi tiết khiêu dâm, gợi dục để "câu" độc giả trẻ. Một ngày kia cô con gái về khoe với ông, "Ba ơi! Con bạn học của con đọc tới cái đoạn…mà ba viết, nó thích quá rùng cả mình !!!" Nghe con gái nói thế ông toát mồ hôi, không ngờ những gì mình viết ra đã ảnh hưởng đến chính cô con gái cưng. Từ đó ông không bao giờ dám viết văn theo cái kiểu chen vào những chi tiết khiêu dâm nữa. Hiện nay chữ "nhí" đang được dùng tràn lan trong nước. Xin nhớ cho chữ "nhí" là tiếng lóng dùng để chỉ "nhỏ, bé" có ý diễu cợt, không đứng đắn. Nếu dùng không đúng chỗ sẽ làm tổn thương người ta. Dù là trẻ em cũng có nhân cách của trẻ em. Chẳng hạn nếu chúng ta nói "ca sĩ tí hon", "nhạc sĩ thần đồng", "chú tiểu nhỏ", "con chim bé bỏng" nghe có vẻ thanh tao hơn là "ca sĩ nhí", "nhạc sĩ nhí", "chú tiểu nhí", "con chim nhí". Làm phóng sự, viết bản tin phải viết một cách trung thực, nghiêm túc, không bông đùa, châm chọc hoặc khôi hài vô ý thức. Bài viết sẽ bộc lộ tư cách và trình độ của người viết. Người xưa nói, "Văn tức là người".
Ngôn ngữ và văn chương là tài sản vô giá do tiền nhân để lại, chúng ta phải có trách nhiệm bảo tồn và phát huy cho mỗi ngày thêm sáng đẹp. Do giao tiếp với nhiều nguồn văn hóa ngoại lai, những chữ nào có thể dịch sang Việt Ngữ thì phải cố mà dịch cho được để giữ gìn ngôn ngữ và văn chương Việt cho thuần khiết. Chen tiếng ngoại quốc vào tiếng Việt một cách bừa bãi khiến tiếng Việt trở nên lai căng, hổ lốn. Muốn thế thì phải học hỏi và nhất là phải cẩn thận và viết với tinh thần trách nhiệm. Trách nhiệm có nghĩa là hiểu được hậu quả của những gì mình viết ra. Nếu không giỏi thì cứ học theo người xưa mà viết ra, cố "sáng chế" tức viết bậy, viết nhảm. Chúng ta không nên đùa rỡn, nói mạnh hơn là phá hoại ngôn ngữ và chữ viết của dân tộc. Học tiếng nước ngoài là để giao dịch, làm ăn buôn bán và nghiên cứu những kiến thức mà sách Việt không có. Học tiếng nước ngoài không có nghĩa là để về hủy hoại tiếng mẹ đẻ hoặc thỉnh thoảng "xổ" ra vài tiếng để chứng tỏ mình văn minh hơn đời hoặc có vẻ "Mỹ" đây. Người Mỹ có bắt chước ai đâu? Họ đứng trên đôi chân của họ. Tại sao ta phải tự ti mặc cảm về ngôn ngữ của dân tộc mình? Chuyện "nói tiếng Tây ba rọi" đã xưa lắm rồi và bị mỉa mai suốt thời kỳ Thực Dân Pháp còn đô hộ nước ta. Sau hết, cũng xin nhớ cho muốn giữ gìn tiếng Việt trong sáng thì tâm hồn mình cũng phải trong sáng trước đã. Tâm hồn trong sáng là tâm hồn của một người yêu nước Việt và tiếng Việt. Khi mình nói mình yêu cha mẹ tức là phải làm sao cho cha mẹ sung sướng. Còn khi mình nói mình yêu tiếng Việt có nghĩa là mình phải làm sao cho tiếng Việt mỗi ngày mỗi trở nên sáng đẹp, thanh tao./.
Đào Văn Bình
Subscribe to:
Posts (Atom)
Posts
